Κληρονομιές
ΠΟΤΕ ΣΥΜΦΕΡΕΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ Η ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ
Ολες οι κινήσεις για όσους δεν θέλουν να «κληρονομήσουν» μαζί με την περιουσία και όλα τα χρέη των θανόντων σε Εφορία και τράπεζες
Πριν από μερικά χρόνια η κατοχή ενός ακινήτου ήταν όνειρο ζωής αλλά και η πιο σίγουρη επένδυση για τους Ελληνες. Ομως στα χρόνια της κρίσης το ακίνητο από όνειρο ζωής έχει μετατραπεί σε εφιάλτη. Η κατοχή της ακίνητης περιουσίας που συνοδεύεται με φόρους και κυρίως με τον ΕΝΦΙΑ έχει γίνει δυσβάστακτη για τους φορολογούμενους. Χιλιάδες πολίτες που κληρονομούν ακίνητα επιλέγουν να αποποιηθούν κληρονομιές για να γλιτώσουν από την Εφορία.
Μια βόλτα από τα ειρηνοδικεία όλης της χώρας αποκαλύπτει ότι το κίνημα «δεν κληρονομώ» έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις. Καθημερινά εκατοντάδες άνθρωποι σπεύδουν να αποποιηθούν ακίνητα μικρής και μεγάλης αξίας που κληρονομούν από τους γονείς και τους συγγενείς τους.
Οι φορολογούμενοι υπό το βάρος των φόρων, των χρεών και των υποχρεώσεων που συνοδεύουν τις περιουσίες αποφασίζουν να μην αποδεχτούν την κληρονομιά προχωρώντας σε αποποίησή της.
Ετσι, το Δημόσιο γίνεται ο μεγαλύτερος κληρονόμος μιας περιουσίας που δεν μπορεί να αξιοποιηθεί.
ΟΙ… ΑΤΥΧΟΙ. Οι αριθμοί δείχνουν ότι η κληρονομιά που κάποτε θεωρούνταν τύχη και εύνοια και μια ενίσχυση για τις επόμενες γενιές σήμερα αποκτά εντελώς το αντίθετο νόημα.
Πολλοί φορολογούμενοι όχι μόνο φοβούνται να κληρονομήσουν αλλά και το απεύχονται, αφού οι φόροι κληρονομιάς και οι φόροι που επιβάλλονται κάθε χρόνο στα περιουσιακά στοιχεία με βασικότερο τον ΕΝΦΙΑ σε συνδυασμό με τα χρέη που μπορεί να έχουν αφήσει οι αποβιώσαντες σε Δημόσιο και τράπεζες, καθιστούν την αποδοχή της περιουσίας απαγορευτική για τους κληρονόμους. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, οι φόροι και οι οφειλές που καλούνται να πληρώσουν οι φορολογούμενοι όπως και οι πολεοδομικές τακτοποιήσεις υπερβαίνουν ακόμη και την αξία της περιουσίας που κληρονομούν. Για το λόγο αυτό επιλέγουν να την αφήσουν στο κράτος προκειμένου να μην κληρονομήσουν μαζί με την περιουσία τα χρέη των συγγενών τους αλλά και να μην βρεθούν αντιμέτωποι με την επιβολή φόρων που αδυνατούν να πληρώσουν για ακίνητα τα οποία δύσκολα θα μπορέσουν να πουλήσουν.
Η αποποίηση της κληρονομιάς είναι ο εύκολος τρόπος για να διασφαλιστεί ο κληρονόμος από τα χρέη του κληρονομούμενου, από τις απαιτήσεις των δανειστών του ή ακόμη και από την υποχρέωση να φορτωθεί τα βάρη της φορολόγησης και της συντήρησης του ακινήτου. Τα περισσότερα ελληνικά νοικοκυριά, κάτοχοι μικρής και μεσαίας ακίνητης περιουσίας, είναι υπερχρεωμένα.
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Η αποποίηση (αλλά και αποδοχή), από νομική άποψη, είναι μονομερής δικαιοπραξία αμετάκλητη και γίνεται στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομιάς. Μπορεί όμως να ακυρωθεί συνεπεία πλάνης, απάτης, απειλής.
Δικαίωμα αποποίησης έχει κάθε κληρονόμος, είτε εκ διαθήκης είτε εξ αδιαθέτου. Μόνο το Δημόσιο δεν μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομιά η οποία περιέρχεται σ' αυτό.
Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομιάς, που είναι το ειρηνοδικείο, στην περιφέρεια του οποίου κατοικούσε ή διέμενε ο κληρονομούμενος.
ΠΡΟΘΕΣΜΙΕΣ. Η προθεσμία προς αποποίηση είναι τετράμηνη και αρχίζει:
1. Από τον θάνατο του κληρονομούμενου (όταν δεν υπάρχει διαθήκη).
2. Από τη δημοσίευση της διαθήκης.
Εάν ο κληρονομούμενος είχε την κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό, τότε η προθεσμία για την αποποίηση είναι ένα έτος.
Η αποδοχή και η αποποίηση κληρονομιάς δεν μπορεί να γίνει μερικώς, διαφορετικά είναι άκυρη.
Οταν όμως κάποιος είναι κληρονόμος εκ διαθήκης και αποποιηθεί την εκ διαθήκης κληρονομιά που περιέρχεται σ' αυτόν, μπορεί να είναι κληρονόμος εξ αδιαθέτου, ως πλησιέστερος εξ αίματος συγγενής του κληρονομούμενου, δηλαδή μπορεί να αποποιηθεί την εκ διαθήκης και να δεχθεί την εξ αδιαθέτου κληρονομιά.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Οταν ο κληρονόμος αποποιηθεί την κληρονομιά του θανόντος, τότε αυτή περιέρχεται στους κληρονόμους του αποποιηθέντος. Δηλαδή το δικαίωμα της αποποίησης μεταβαίνει στους κληρονόμους του κληρονόμου.
Αν ο κληρονόμος πεθάνει πριν περάσει η προθεσμία προς αποποίηση χωρίς να έχει προλάβει να αποποιηθεί και άφησε κληρονόμους περισσότερους του ενός, τότε ο κάθε κληρονόμος του μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομιά που περιήλθε στον αποβιώσαντα (αρχικό) κληρονόμο κατά το μέρος που αντιστοιχεί στη μερίδα του, δεδομένου ότι καθένας από τους κληρονόμους έχει αυτοτελές δικαίωμα αποποίησης.
Η αποποίηση ενώπιον αναρμόδιου δικαστηρίου είναι άκυρη. Επίσης είναι άκυρη (η αποποίηση) μετά τη νόμιμη προθεσμία (των τεσσάρων μηνών ή του ενός έτους).
«Εκρηξη» τα τελευταία χρόνια
Τα τελευταία χρόνια οι αποποιήσεις κληρονομιών αυξήθηκαν κατά 86%. Από 29.199 που είχαν ανέλθει το 2013 εκτινάχθηκαν στις 54.422 το 2016, ενώ για φέτος εκτιμάται ότι ο αριθμός αυτός θα υπερβεί τις 100.000, καταγράφοντας νέο ρεκόρ. Η συντριπτική πλειονότητα των αιτήσεων κατατίθενται στα Ειρηνοδικεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης.
«Εκρηξη» τα τελευταία χρόνια
Τα τελευταία χρόνια οι αποποιήσεις κληρονομιών αυξήθηκαν κατά 86%. Από 29.199 που είχαν ανέλθει το 2013 εκτινάχθηκαν στις 54.422 το 2016, ενώ για φέτος εκτιμάται ότι ο αριθμός αυτός θα υπερβεί τις 100.000, καταγράφοντας νέο ρεκόρ. Η συντριπτική πλειονότητα των αιτήσεων κατατίθενται στα Ειρηνοδικεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΣΕ ΠΟΙΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΑΚΥΡΗ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08:00 |
Η αποποίηση κληρονομιάς μπορεί να είναι άκυρη στις παρακάτω περιπτώσεις.
1. Αν ο κληρονόμος έχει ρητά ή σιωπηρά δηλώσει ότι αποδέχεται την κληρονομιά. Από τη σύνταξη απογραφής της κληρονομιάς και μόνο δεν συνάγεται τέτοια δήλωση.
2. Αν γίνει μετά την πάροδο της προθεσμίας για αποποίηση. Αν περάσει η προθεσμία, η κληρονομιά θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Ετσι θα πρέπει να τηρηθούν ρητά οι προθεσμίες που απαιτεί ο νόμος. Εστω και μία ημέρα καθυστέρηση να υπάρξει, μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει γίνει αποδοχή της κληρονομιάς, που σημαίνει αποδοχή και του ενεργητικού της (ακίνητα, μετρητά κ.λπ.) αλλά και του παθητικού (δάνεια, χρέη στο Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, χρέη προς τρίτους κ.λπ.)
3. Σε περίπτωση που οι φορολογούμενοι δεν έχουν «χριστεί» νόμιμα ως κληρονόμοι. Αν για παράδειγμα φορολογούμενος είναι κληρονόμος δεύτερου βαθμού, δεν μπορεί να καταθέσει αποποίηση αν δεν αποποιηθούν πρώτα οι κληρονόμοι πρώτου βαθμού. Για παράδειγμα, φορολογούμενος πεθαίνει και αφήνει ακίνητη περιουσία και χρέη. Θα πρέπει να αποποιηθούν πρώτα τα εν ζωή τέκνα και μετά τα παιδιά τους. Αν γίνει αποποίηση των εγγονών χωρίς να έχει γίνει αποποίηση από τους εν ζωή γονείς, τότε η αποποίηση των εγγονών είναι άκυρη.
4. Αν έγινε υπό αίρεση ή προθεσμία ή για μέρος της κληρονομιάς.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι φορολογούμενοι δεν μπορούν να αποποιηθούν μέρος της κληρονομιάς ή να αποποιηθούν θέτοντας προϋποθέσεις.
Προσοχή: Η αποποίηση - όπως και η αποδοχή - της κληρονομιάς είναι νομική πράξη αμετάκλητη.
Μπορεί να γίνει ακύρωση ή αποδοχή κληρονομιάς με δικαστική απόφαση αν ο κληρονόμος μπορεί να αποδείξει ότι η πράξη του έκανε ήταν κάτω από καθεστώς απειλής ή τελούσε σε πλάνη για τα πραγματικά στοιχεία της περιουσίας.
Πρέπει να κατατεθεί αγωγή στα αρμόδια για την κρίση δικαιοπραξιών δικαστήρια και να ζητηθεί η ακύρωση της δικαιοπραξίας.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΤΑ ΕΞΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08:00 |
1Σε πόσο χρόνο μπορεί να αποποιηθεί ο κληρονόμος την κληρονομιά;
Ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομιά μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε που έμαθε το δικαίωμά του να εισέλθει στην περιουσία και τον λόγο της. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο χρόνος ξεκινάει από τότε που έμαθε για τον θάνατο του κληρονομούμενου.
2Αν υπάρχει διαθήκη, σε πόσο χρόνο μπορεί να αποποιηθεί ο κληρονόμος την κληρονομιά;
Ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομιά μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε που έμαθε το δικαίωμά του να εισέλθει στην περιουσία και τον λόγο της. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο χρόνος ξεκινάει από την ημερομηνία που έμαθε για την αναφορά του στην κληρονομιά. Η ημερομηνία αυτή δεν μπορεί να είναι προγενέστερη από την ημερομηνία δημοσίευσης της διαθήκης.
3Αν ο κληρονόμος είναι κάτοικος εξωτερικού, σε πόσο χρόνο μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομιά;
Αν ο κληρονόμος είναι αποδεδειγμένα κάτοικος εξωτερικού ή αν έμαθε το δικαίωμά του να εισέλθει στην περιουσία όταν διέμενε στο εξωτερικό, η προθεσμία αποποίησης είναι ένας χρόνος είτε από τον θάνατο (εξ αδιαθέτου κληρονόμος) είτε από τη δημοσίευση της κληρονομιάς.
4Πώς γίνεται η αποποίηση της κληρονομιάς και σε ποιο δικαστήριο;
Η αποποίηση κληρονομιάς γίνεται στον γραμματέα του ειρηνοδικείου, στην περιφέρεια του οποίου είχε την κατοικία του ο κληρονομούμενος κατά τον χρόνο του θανάτου του. Η αποποίηση πρέπει να γίνει με την αυτοπρόσωπη παρουσία του κληρονόμου. Σε περίπτωση που δεν μπορεί να παραστεί, η αποποίηση γίνεται με αντιπρόσωπο που θα πρέπει να έχει ειδική πληρεξουσιότητα (πληρεξούσιο) με συμβολαιογραφικό έγγραφο.
5Τι συνέπειες υπάρχουν αν περάσει ο χρόνος της αποποίησης;
Εάν και εφόσον δε γίνει ρητή δήλωση αποποίησης του κληρονόμου ενώπιον του γραμματέα του ειρηνοδικείου και εντός της ως άνω αποκλειστικής προθεσμίας, εξ αντιδιαστολής σημαίνει ότι ο κληρονόμος σιωπηρά αποδέχεται την κληρονομιά και επομένως και το ενεργητικό και το παθητικό της περιουσίας του θανόντος.
6Τι ισχύει για τα ανήλικα τέκνα και πώς μπορούν να αποποιηθούν την κληρονομιά;
Τα ανήλικα τέκνα, σύμφωνα με τον νόμο, αποδέχονται πάντα την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής*. Μπορούν όμως να αποποιηθούν την κληρονομιά ύστερα από άδεια από το δικαστήριο επικαλούμενα τον λόγο που πρέπει να αποποιηθούν. Ο σημαντικότερος λόγος είναι τα χρέη της κληρονομιάς, τα οποία είναι συνήθως περισσότερα από το ενεργητικό της. Τη διαδικασία την κινούν οι έχοντες την επιμέλεια και γονική μέριμνα των τέκνων.
n Ευεργέτημα απογραφής: Η διαδικασία αποδοχής της κληρονομιάς χωρίς να ενωθούν η περιουσία του θανόντος με την περιουσία του κληρονόμου. Ωστόσο, ο κληρονόμος δεσμεύεται με την ανάληψη υποχρέωσης εκκαθάρισης της κληρονομιάς ρευστοποιώντας το ενεργητικό για την αποπληρωμή των χρεών.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08:00 |
Είναι γνωστό ότι ο φόρος κληρονομιάς υπολογίζεται ανάλογα με τη συγγενική σχέση που έχει ο κληρονόμος με τον θανόντα. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που είτε το αφορολόγητο είναι μεγαλύτερο είτε ο κληρονόμος δεν πληρώνει φόρο.
Για παράδειγμα, από το 2010 ισχύει μια σημαντική διάταξη που προβλέπει ότι όταν ο κληρονόμος είναι ο/η σύζυγος (πάνω από 5 χρόνια γάμου) ή είναι το ανήλικο τέκνο του, τότε απαλλάσσεται από τον φόρο κληρονομιάς με αξία κληρονομιαίας περιουσίας μέχρι 400.000 ευρώ. Υστερα από αυτό το μεγάλο αφορολόγητο όριο η περιουσία που απομένει φορολογείται με συντελεστές από 1% έως 10%. Ετσι, για μια κληρονομιά αξίας 500.000 ευρώ η σύζυγος θα πληρώσει φόρο 1.000 ευρώ, αφού για την αξία των 400.000 ευρώ ισχύει το ειδικό αφορολόγητο, ενώ για την υπόλοιπη αξία των 100.000 ευρώ επιβάλλεται φόρος με συντελεστή 1% (100.000 x 1% = 1.000 ευρώ).
Επίσης, κάτω από προϋποθέσεις ο κληρονόμος (σύζυγος ή τέκνο του κληρονομούμενου) μπορεί να κερδίσει απαλλαγή από τον φόρο χρησιμοποιώντας την απαλλαγή για την απόκτηση πρώτης κατοικίας. Οι κληρονόμοι θα πρέπει να μην έχουν κανένα δικαίωμα επί ακινήτου (πλήρη ή επικαρπία κ.λπ.) που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας ή δικαίωμα πλήρους κυριότητας επί οικοπέδου οικοδομήσιμου που μπορεί αν ανεγείρει οίκημα που καλύπτει της στεγαστικές του ανάγκες σε δήμο ή κοινότητα με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων. Οι στεγαστικές ανάγκες θεωρείται ότι καλύπτονται αν το συνολικό εμβαδόν των ανωτέρω ακινήτων (και των λοιπών αντίστοιχων κληρονομιαίων ακινήτων) είναι 70 τ.μ. προσαυξανόμενα κατά 20 τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 25 τ.μ. για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα του δικαιούχου.
Η απαλλαγή παρέχεται για κατοικία αξίας μέχρι 200.000 ευρώ για κάθε ανήλικο ή άγαμο κληρονόμο και μέχρι 250.000 ευρώ για έγγαμο, η οποία προσαυξάνεται κατά 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 30.000 ευρώ για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα ανήλικα τέκνα, των οποίων την επιμέλεια έχει ο δικαιούχος. Στην αξία περιλαμβάνεται και μία αποθήκη έως 20 τ.μ. και μία θέση στάθμευσης στο ίδιο κτίριο.
Ο Απόστολος Αλωνιάτης είναι οικονομολόγος - φοροτεχνικός, συγγραφέας.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου