8 + 1 ερωταπαντήσεις για τις απαλλαγές από φόρους πρώτης
κατοικίας
Γράφει ο Απόστολος Αλωνιάτης
Πληθαίνουν τα ερωτήματα σχετικά
με τις απαλλαγές από φόρους της πρώτης κατοικίας, απαλλαγές είτε από τον φόρο
μεταβίβασης είτε από τον φόρο δωρεών και
κληρονομιών.
Με οδηγό το επικαιροποιημένο «Εγχειρίδιο Ερωτήσεων –
Απαντήσεων σε φορολογικά θέματα» που εξέδωσε η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων
(ΑΑΔΕ)συγκεντρώσαμε και σας
παρουσιάζουμε όλα τα θέματα που αφορούν τις απαλλαγές από φόρους της πρώτης
κατοικίας
ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ
1.
Ποιοι είναι οι δικαιούχοι της απαλλαγής από το φ.μ.α.
για αγορά πρώτης κατοικίας;
Η απαλλαγή
παρέχεται μόνο σε φυσικά πρόσωπα (έγγαμα ή άγαμα ή τα πρόσωπα που έχουν συνάψει
σύμφωνο συμβίωσης τόσο με τις διατάξεις του ν. 3719/2008, μετά τη συμπλήρωση
διετίας, όσο και του ν. 4356/2015),
εφόσον κατοικούν μόνιμα στην Ελλάδα ή προτίθενται να εγκατασταθούν σε αυτή το
αργότερο εντός δύο ετών από την αγορά. Η απαλλαγή του άγαμου παρέχεται και στον
σύζυγο που βρίσκεται σε διάσταση, υπό τον όρο ότι έχει κατατεθεί αίτηση ή αγωγή
διαζυγίου, τουλάχιστον, έξι μήνες πριν την αγορά του ακινήτου με την προϋπόθεση
ότι ο γάμος θα λυθεί μέσα σε πέντε (5) έτη από την αγορά.
Απαλλαγή από το φ.μ.α. για αγορά πρώτης κατοικίας
δικαιούνται:
α)
Έλληνες.
β) ομογενείς από Αλβανία, Τουρκία και
χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οι καταγόμενοι από τη Βόρεια Ήπειρο και την
Τουρκία, εφόσον απέκτησαν ιθαγένεια τρίτου κράτους πλην της Αλβανικής και
Τουρκικής, δεν μπορούν να τύχουν απαλλαγής από το φόρο.
γ) οι πολίτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του
Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
δ) αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, σύμφωνα με τις διατάξεις του π.δ.
96/2008 (Α’ 152).
ε) πολίτες τρίτων χωρών που απολαύουν του καθεστώτος του επί μακρόν
διαμένοντος στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4251/2014 (Α’ 80).
στ) πολίτες τρίτων χωρών που κατέχουν άδεια διαμονής στην Ελλάδα
δεύτερης γενιάς.
Ειδικά, για
τους αλλοδαπούς, η πρόθεσή τους για μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα δεν
αναιρείται από το γεγονός ότι, για ειδικούς λόγους, οι αρμόδιες υπηρεσίες τους
χορηγούν προσωρινές άδειες παραμονής που ανανεώνονται.
2.
Ποια είναι η έκταση της παρεχόμενης απαλλαγής;
-
Για αγορά κατοικίας: από άγαμο μέχρι του ποσού των 200.000 €, από άγαμο που παρουσιάζει
αναπηρία τουλάχιστον 67% από διανοητική καθυστέρηση ή φυσική αναπηρία μέχρι
ποσού αξίας 250.000 €, από έγγαμο
μέχρι ποσού αξίας 250.000 €, ενώ από
έγγαμο που παρουσιάζει αναπηρία, τουλάχιστον, 67% από διανοητική καθυστέρηση ή
φυσική αναπηρία μέχρι ποσού αξίας 275.000
€. Το ποσό αυτό προσαυξάνεται κατά 25.000 € για καθένα από τα δύο πρώτα
τέκνα αυτού και κατά 30.000 € για το
τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα του.
-
Για αγορά οικοπέδου: από άγαμο μέχρι ποσού αξίας 50.000 €, από έγγαμο μέχρι ποσού αξίας 100.000 €. Το ποσό αυτό προσαυξάνεται
κατά 10.000 € για καθένα από τα δύο
πρώτα τέκνα αυτού και κατά 15.000 €
για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα του.
Αν η αξία του
ακινήτου υπερβαίνει τα παραπάνω αφορολόγητα όρια, η απαλλαγή χορηγείται μέχρι
του αντίστοιχου αφορολόγητου ποσού και για την επιπλέον αξία οφείλεται
φ.μ.α.
Σε περίπτωση
αγοράς κατοικίας, στο ποσό της απαλλαγής περιλαμβάνεται και η αξία μιας θέσης
στάθμευσης και ενός αποθηκευτικού χώρου (είτε είναι ξεχωριστές οριζόντιες
ιδιοκτησίες είτε παρακολουθήματα της μεταβιβαζόμενης ιδιοκτησίας), για
επιφάνεια εκάστου έως είκοσι (20) τ.μ.,
εφόσον βρίσκονται στο ίδιο ακίνητο και αποκτώνται ταυτόχρονα με το ίδιο
συμβόλαιο αγοράς.
3.
Ποιες είναι οι
προϋποθέσεις για την απαλλαγή πρώτης κατοικίας;
α) Ο αγοραστής ή η σύζυγός του ή τα
ανήλικα παιδιά του να μην έχουν δικαίωμα πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας ή
οίκησης σε άλλη οικία ή διαμέρισμα που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της
οικογένειάς του ή δικαίωμα πλήρους κυριότητας επί οικοπέδου οικοδομήσιμου ή επί
ιδανικού μεριδίου οικοπέδου, στο οποίο αντιστοιχεί εμβαδόν κτίσματος που πληροί
τις στεγαστικές του ανάγκες και βρίσκονται σε δημοτικό διαμέρισμα με πληθυσμό
άνω των 3.000 κατοίκων. Θεωρείται ότι καλύπτονται οι στεγαστικές ανάγκες του
αγοραστή και της οικογένειάς του, αν το συνολικό εμβαδόν της καθαρής επιφάνειας
(της επιφάνειας χωρίς τους κοινόχρηστους χώρους, όταν υφίσταται σύσταση
οριζόντιων ιδιοκτησιών) κατοικιών που υφίστανται ή υπάρχει η δυνατότητα βάσει
των πολεοδομικών διατάξεων να αναγερθούν είναι: 70 τ.μ., προσαυξανόμενα κατά 20
τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα του και 25 τ.μ. για το τρίτο και τα
επόμενα τέκνα. Κατ’ εξαίρεση, οι στεγαστικές ανάγκες του αγοραστή με ποσοστό
αναπηρίας τουλάχιστον 67% αυξάνονται από 70 τ.μ. σε 90 τ.μ..
β) Το αγοραζόμενο οικόπεδο ή το γήπεδο
στο οποίο βρίσκεται η αγοραζόμενη οικία ή το διαμέρισμα να είναι οικοδομήσιμο
κατά τον χρόνο της αγοράς και εντός του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου δήμου
ή κοινότητας ή μέσα στα όρια οικισμού χωρίς εγκεκριμένο σχέδιο και μεταξύ
αγοραστή και πωλητή να μην υπάρχει συγγένεια εξ αίματος ή εξ αγχιστείας πρώτου
βαθμού.
γ) Η απαλλαγή παρέχεται με τον όρο ότι το ακίνητο θα παραμείνει
στην κυριότητα του αγοραστή για τουλάχιστον μία πενταετία.
4.
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις χορήγησης δεύτερης
απαλλαγής;
Η απαλλαγή
από τον φόρο μεταβίβασης για αγορά κατοικίας ή οικοπέδου παρέχεται μία φορά. Απαλλαγή παρέχεται και για κάθε νέα
αγορά ακινήτου, εφόσον αθροιστικά:
α) τα ακίνητα που έχει στην κυριότητά του κατά τον χρόνο της νέας
αγοράς ο αγοραστής, ο σύζυγος ή τα ανήλικα τέκνα τους, δεν πληρούν τις
στεγαστικές ανάγκες της οικογένειάς τους και
β) ο αγοραστής υποβάλει την οικεία δήλωση και καταβάλει εφάπαξ τον
φόρο που αναλογεί στην αξία του ακινήτου που είχε τύχει της απαλλαγής.
5.
Ποια δικαιολογητικά υποβάλλονται για τη χορήγηση της
απαλλαγής για πρώτη κατοικία και πότε υποβάλλονται;
Τα δικαιολογητικά
που απαιτούνται για τη χορήγηση της απαλλαγής από τον φ.μ.α. υποβάλλονται μαζί
με την οικεία δήλωση, πριν από την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου.
Τα
δικαιολογητικά για τη διαπίστωση των προϋποθέσεων απαλλαγής καθορίζονται με
την αριθμ. ΠΟΛ 1101/2010 (Β’ 1021)
απόφαση του Υπουργού Οικονομικών.
6.
Ποιες απαλλαγές παρέχονται στους αγρότες;
Παρέχεται
πλήρης απαλλαγή από τον φόρο μεταβίβασης κατά την αγορά ή ανταλλαγή γεωργικών ή
κτηνοτροφικών εκτάσεων, μαζί με τις εγκαταστάσεις τους που εξυπηρετούν
αποκλειστικά την εκμετάλλευσή τους σε όλους τους αγρότες (νέους,
νεοεισερχομένους ή άνω των 40 ετών).
ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΩΝ – ΔΩΡΕΩΝ – ΓΟΝΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ
1.
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις απαλλαγής της πρώτης
κατοικίας από το φόρο κληρονομιών;
α) ο κληρονόμος είναι σύζυγος ή το πρόσωπο
με το οποίο ο κληρονομούμενος είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, κατά τις
διατάξεις του ν. 3719/2008 (Α’ 241) (εφόσον η συμβίωση είχε διάρκεια
τουλάχιστον δύο ετών) ή του ν. 4356/2015 (Α’ 181) ή τέκνο του κληρονομουμένου.
β) ο κληρονόμος
είναι Έλληνας ή πολίτης κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών του
Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ε.Ο.Χ.).
γ) ο
κληρονόμος, ο σύζυγος και τα ανήλικα τέκνα τους δε έχουν δικαίωμα πλήρους
κυριότητας ή επικαρπίας ή οίκησης σε άλλη κατοικία ή ιδανικό μερίδιο κατοικίας
που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας ή δικαίωμα πλήρους
κυριότητας επί οικοπέδου οικοδομήσιμου ή επί ιδανικού μεριδίου οικοπέδου, στα
οποία αντιστοιχεί εμβαδόν κτίσματος που πληροί τις στεγαστικές τους ανάγκες και
βρίσκονται σε δήμο ή κοινότητα με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων. Οι
στεγαστικές ανάγκες θεωρείται ότι καλύπτονται αν το συνολικό εμβαδόν των
ανωτέρω ακινήτων (και των λοιπών αντίστοιχων κληρονομιαίων ακινήτων) είναι 70
τ.μ. προσαυξανόμενα κατά 20 τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 25
τ.μ. για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα του δικαιούχου.
δ) το ακίνητο αποκτάται κατά
πλήρη κυριότητα.
ε) η απαλλαγή
από το φόρο για την απόκτηση πρώτης κατοικίας παρέχεται για μία φορά. Δεν
απαλλάσσεται ο κληρονόμος που ο ίδιος ή ο σύζυγος ή τα ανήλικα τέκνα αυτού
έχουν ήδη τύχει απαλλαγής από το φόρο μεταβίβασης ή γονικής παροχής ή
κληρονομιάς. στ) η κατοικία ή το οικόπεδο θα παραμείνει στην κυριότητα του
κληρονόμου για μία τουλάχιστον
πενταετία.
ζ) το αίτημα για την απαλλαγή
υποβάλλεται με την εμπρόθεσμη δήλωση.
2.
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις απαλλαγής της πρώτης
κατοικίας από το φόρο γονικής παροχής;
α) το τέκνο
που ζητά την απαλλαγή, ο σύζυγος και τα ανήλικα τέκνα τους δεν έχουν δικαίωμα
πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας ή οίκησης σε άλλη κατοικία ή ιδανικό μερίδιο
κατοικίας που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας ή δικαίωμα πλήρους
κυριότητας επί οικοπέδου οικοδομήσιμου ή επί ιδανικού μεριδίου οικοπέδου, στα
οποία αντιστοιχεί εμβαδόν κτίσματος που πληροί τις στεγαστικές τους ανάγκες και
βρίσκονται σε δήμο ή κοινότητα με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων. Οι
στεγαστικές ανάγκες θεωρείται ότι καλύπτονται αν το συνολικό εμβαδόν των
ανωτέρω ακινήτων είναι 70 τ.μ., προσαυξανόμενα κατά 20 τ.μ. για καθένα από τα
δύο πρώτα τέκνα και κατά 25 τ.μ. για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα
του δικαιούχου.
β) το τέκνο
είναι Έλληνας ή πολίτης κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών του
Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ε.Ο.Χ.).
γ) το ακίνητο αποκτάται κατά
πλήρη κυριότητα και ολόκληρο.
δ) η απαλλαγή
από το φόρο για την απόκτηση πρώτης κατοικίας παρέχεται για μία φορά. Δεν
απαλλάσσεται το τέκνο που το ίδιο ή ο σύζυγος ή τα ανήλικα τέκνα αυτών έχουν
ήδη τύχει απαλλαγής από το φόρο μεταβίβασης ή γονικής παροχής ή κληρονομιάς.
ε) η κατοικία ή το οικόπεδο θα
παραμείνει στην κυριότητα του τέκνου για μία τουλάχιστον πενταετία.
στ) το αίτημα για την απαλλαγή
υποβάλλεται με την εμπρόθεσμη δήλωση.
3.
Ποια είναι τα αφορολόγητα ποσά για την απόκτηση πρώτης
κατοικίας με κληρονομιά ή γονική παροχή;
Η απαλλαγή
παρέχεται για αξία κατοικίας μέχρι 200.000
€ για κάθε ανήλικο ή άγαμο και μέχρι 250.000
€ για έγγαμο, η οποία προσαυξάνεται κατά 25.000 € για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 30.000 € για το τρίτο και καθένα από τα
επόμενα ανήλικα τέκνα, των οποίων την επιμέλεια έχει ο δικαιούχος. Στο ποσό της
απαλλαγής περιλαμβάνεται και η αξία μιας θέσης στάθμευσης αυτοκινήτου και ενός
αποθηκευτικού χώρου, για επιφάνεια εκάστου έως 20 τ.μ., εφόσον βρίσκονται στο
ίδιο ακίνητο και αποκτώνται ταυτόχρονα. Επίσης, χορηγείται απαλλαγή για
οικόπεδο αξίας μέχρι 50.000 € για
κάθε ανήλικο ή άγαμο και μέχρι 100.000 €
για κάθε έγγαμο, προσαυξανόμενη κατά 10.000
€ για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 15.000 € για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα. Τα παραπάνω
ποσά ισχύουν για την απόκτηση πρώτης κατοικίας με κληρονομιά και με γονική
παροχή. Ειδικά, η προσαύξηση για τα ανήλικα τέκνα, όσον αφορά στον φόρο
κληρονομιάς ισχύει, εφόσον στον κληρονόμο περιέρχεται μία μόνο κατοικία ή ένα
μόνο οικόπεδο εξ ολοκλήρου και κατά πλήρη κυριότητα και όχι ποσοστό εξ
αδιαιρέτου.
Αλωνιάτης Αλωνιάτης
Οικονομολόγος -
φοροτεχνικός, Α' Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών & Φορολογικών
Μελετών (Ι.Ο.ΦΟ.Μ), Σύμβουλος Διοίκησης της PROSVASIS AEBE και συγγραφέας.
Δημοσιεύθηκε στην
εφημερίδα Finance & Markets Voice,
την Πέμπτη 28 Μαρτίου 2019.
